Một giọng nói của cả một thời đại
Có những đoạn thu âm không cần hình ảnh vẫn khiến người nghe rưng rưng, chỉ bằng một chất giọng trầm ấm cất lên giữa đêm khuya. Đoạn ghi âm được nhắc đến trong video lần này là một phần của băng nhạc 'Nhạc Chủ Đề 1970 - Tình Ca Việt Nam', do nhà văn kiêm nhạc sĩ Nguyễn Đình Toàn thực hiện, thu thanh trước năm 1975. Đây không đơn thuần là một sản phẩm âm nhạc, mà là dấu tích của một chương trình phát thanh từng làm say lòng biết bao thính giả miền Nam suốt thập niên 1960-1970.
Nhạc Chủ Đề là gì?
'Nhạc Chủ Đề' là chương trình phát trên làn sóng Đài Phát Thanh Sài Gòn vào mỗi tối thứ Năm, do Nguyễn Đình Toàn phụ trách phần lời dẫn, phối hợp cùng nhạc sĩ Vũ Thành An. Điều làm nên sự khác biệt của chương trình so với các chương trình ca nhạc cùng thời là phần 'lời dẫn nhập' (giống như một đoạn sapo) trước mỗi bài hát - nơi Nguyễn Đình Toàn dùng giọng nói và câu chữ của mình để mở ra bối cảnh, tâm trạng cho ca khúc sắp cất lên.
Một vài điểm đáng chú ý về chương trình:
Ban nhạc đệm do nhạc sĩ Nhật Bằng phụ trách
Quy tụ những giọng ca hàng đầu thời bấy giờ: Thái Thanh, Sĩ Phú, Lệ Thu, Duy Trác, Khánh Ly, cùng một giọng ca ít quen thuộc hơn là Võ Anh Tuấn
Băng nhạc 'Tình Ca Việt Nam' (1970) là băng nhạc chủ đề đầu tiên và cũng là duy nhất được chính thức thực hiện dưới tên chương trình này
Có một lần hiếm hoi hai danh ca nam Sĩ Phú và Duy Trác song ca cùng nhau
Vì sao lời dẫn của Nguyễn Đình Toàn lại đặc biệt?
Cái khiến 'Nhạc Chủ Đề' khắc sâu vào ký ức của cả một thế hệ không hẳn nằm ở phần nhạc, mà ở cách Nguyễn Đình Toàn 'nói vào' từng bài hát. Ông không giới thiệu bài hát theo kiểu liệt kê tên tác giả, ca sĩ một cách khô khan, mà viết lời dẫn như đang làm thơ, như đang thì thầm tâm sự riêng với một người nghe duy nhất. Cách xưng hô gần gũi, hình ảnh gợi cảm xúc (gió, sương, tiếng guốc khua trên hè phố...) khiến thính giả cảm thấy như ông đang nói với chính họ, về chính câu chuyện tình yêu của họ.
Chính vì lối dẫn dắt đầy chất văn chương này mà nhà thơ Du Tử Lê từng gọi Nguyễn Đình Toàn là 'người tình không chân dung' của thính giả Việt Nam - người ta yêu giọng nói ấy, thuộc lòng từng lời dẫn ấy, dù phần đông chưa từng biết mặt ông ngoài đời.
Vài nét về con người Nguyễn Đình Toàn
Nguyễn Đình Toàn sinh năm 1936, di cư vào Nam năm 1954 và trở thành biên tập viên của Đài Phát Thanh Sài Gòn. Ông vừa là nhà văn, nhà thơ, vừa là nhạc sĩ. Về sáng tác âm nhạc, khán giả thường nhớ đến ông qua vai trò viết lời cho hai ca khúc nổi tiếng của Vũ Thành An là 'Tình Khúc Thứ Nhất' và 'Anh Đến Thăm Em Đêm 30'. Về văn chương, tác phẩm 'Áo Mơ Phai' của ông từng đoạt Giải Văn học Nghệ thuật năm 1973.
Sau năm 1975, Nguyễn Đình Toàn bị bắt giam khoảng mười năm. Trong thời gian này ông vẫn âm thầm sáng tác dưới bút danh Hồng Ngọc, gửi ra hải ngoại cho Khánh Ly thể hiện những ca khúc sau này trở nên rất quen thuộc như 'Căn Nhà Xưa', 'Hiên Cúc Vàng', 'Mai Tôi Đi'... Năm 1998, ông cùng vợ sang định cư tại Mỹ và tiếp tục viết báo cho đến cuối đời.
Góc nhìn cá nhân
Nghe lại những đoạn ghi âm như thế này, điều đọng lại không hẳn là giai điệu hay ca từ của từng bài hát riêng lẻ, mà là cảm giác được chạm vào một 'không khí' đã mất - không khí của những đêm thứ Năm ngồi bên radio, nơi một giọng nói đủ sức kéo cả một thành phố vào chung một tâm trạng. Trong thời đại mà âm nhạc được tiêu thụ nhanh và rời rạc như hiện nay, cách Nguyễn Đình Toàn dụng công cho từng lời dẫn - coi nó như một tác phẩm riêng chứ không phải phần phụ - là điều đáng để người làm nội dung ngày nay suy ngẫm: đôi khi phần 'giới thiệu' còn có thể chạm đến người nghe sâu hơn cả nội dung chính.
Đây cũng là lý do những băng nhạc 'xưa' như thế này vẫn được tìm nghe lại nhiều thập niên sau: chúng không chỉ lưu giữ âm thanh, mà lưu giữ cả một cách cảm, cách yêu của một thời đã qua.
---
Bài viết được tổng hợp và diễn giải lại dựa trên nội dung video gốc. Quý độc giả có thể xem/nghe đầy đủ tại: https://youtu.be/FBt3SjCmdNA?si=Gcn5q6XKkYAphv0T
