Cơn địa chấn mang tên 'điểm 10 Toán'
300 học sinh. 140 điểm 10. Và giờ đây, tất cả những gì người ta nhớ về ngôi trường ấy không còn là 'trường chuyên top đầu', mà là hai chữ: gian lận.
Đầu tháng 7 năm nay, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm thi tốt nghiệp THPT, mình cũng như nhiều người 8x/9x từng trải qua những mùa thi 'thót tim' ngày xưa, không khỏi giật mình trước một con số: hơn 140 trong tổng số hơn 300 thí sinh của Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đạt điểm 10 tuyệt đối môn Toán, và gần như toàn bộ các em đều đạt từ 9 điểm trở lên. Một tỉ lệ mà ngay cả những 'lò luyện thi' danh tiếng nhất cũng khó lòng tạo ra một cách tự nhiên.
Từ nghi vấn ban đầu, cơ quan điều tra đã vào cuộc và xác định đây không phải là sai sót ngẫu nhiên, mà là một đường dây can thiệp có tổ chức ngay trong phòng thi. Tính đến giữa tháng 7, đã có 19 người bị khởi tố, trong đó có cả giáo viên dạy Toán từng đoạt giải học sinh giỏi quốc gia và từng dẫn dắt đội tuyển thi học sinh giỏi của trường. Từ vụ việc ở Tuyên Quang, nhiều địa phương khác như Quảng Ninh, Quảng Trị, Lào Cai, Nghệ An, Phú Thọ cũng phải rà soát lại kết quả thi của mình vì xuất hiện những dấu hiệu bất thường tương tự.
Không phải lần đầu tiên
Với thế hệ 8x/9x, đây không phải là câu chuyện xa lạ. Năm 2018, cả nước từng chấn động vì vụ gian lận điểm thi THPT Quốc gia tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình — nơi hàng trăm bài thi bị sửa điểm để giúp con em cán bộ, người có điều kiện đỗ vào các trường đại học tốp đầu, kể cả các trường công an, quân đội. Vụ việc khi đó kết thúc bằng nhiều bản án tù, nhưng dư luận vẫn day dứt một câu hỏi: liệu công lý có thực sự trả lại điểm số đúng cho những thí sinh học thật, thi thật đã bị 'đánh bật' khỏi giấc mơ đại học của mình?
Tám năm sau, câu chuyện lặp lại với một hình thức khác — không còn là sửa bài sau khi chấm, mà là can thiệp ngay trong quá trình coi thi. Điều đáng buồn là dù hình thức gian lận đã 'tiến hóa', nguyên nhân gốc rễ phía sau gần như không đổi.
Khi kỳ thi đáng lẽ là kỷ niệm, lại trở thành vết đen
Ai cũng từng đi qua tuổi 18. Ai cũng nhớ cảm giác hồi hộp trước cổng trường thi, những đêm ôn bài đến 2-3 giờ sáng, cái cảm giác vỡ òa khi biết mình đã 'thoát' được kỳ thi quan trọng nhất cuộc đời. Đó lẽ ra phải là một trong những ký ức đẹp nhất của tuổi trẻ. Nhưng với hàng trăm học sinh Tuyên Quang, mùa hè 2026 sẽ mãi mãi gắn liền với... một vụ án hình sự. Và cái giá phải trả, không chỉ dừng ở một dòng tin tức.
- 🎓 Học sinh — người tổn thương nhất, nhưng lại ít được nhắc đến nhất. Ngay cả những em học thật, thi thật cũng bị cuốn vào vòng xoáy nghi ngờ, mang tấm bằng tốt nghiệp kèm một dấu hỏi lớn suốt phần đời còn lại. Còn những em từng được 'giúp đỡ'? Điểm số có thể bị hủy bất cứ lúc nào, cánh cửa đại học đóng sầm ngay trước mặt, và hai chữ 'gian lận' có nguy cơ đeo bám các em, dù không phải em nào cũng chủ động chọn con đường đó.
- 👨👩👧 Gia đình — những người âm thầm gánh chịu. Bao nhiêu năm chắt chiu, vay mượn, hy sinh để nuôi con ăn học, giờ đổi lại là sự dò xét, đàm tiếu từ dư luận. Một cú sốc mà không phải gia đình nào cũng đủ sức vượt qua.
- 🇻🇳 Xã hội — niềm tin bị đánh cắp. Giáo dục vốn được xem là 'cánh cửa' công bằng nhất để bất kỳ ai, dù xuất thân thế nào, cũng có cơ hội vươn lên. Vậy mà giờ đây, có bao nhiêu học sinh học thật thi thật đang tự hỏi: liệu nỗ lực của mình có còn ý nghĩa gì không, khi ai đó chỉ cần 'quen biết đúng người' là đã vượt mặt?
Nhưng điều khiến nhiều người phẫn nộ nhất trong vụ việc này, không phải là hành vi gian lận, mà là ai đứng sau nó. Người bị khởi tố không phải học sinh lén mang phao thi, mà là chính những thầy cô đứng trên bục giảng — những người vẫn được xã hội mặc định gắn với hai chữ 'công bằng' và 'mô phạm'. Là giáo viên từng đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, người lẽ ra phải là tấm gương cho học trò noi theo về sự trung thực trong học tập, lại trở thành người tiếp tay cho gian lận. Là lãnh đạo trường, lãnh đạo địa phương — những người có quyền, có vị thế — lại chọn cách bảo vệ 'thành tích' và 'danh tiếng' thay vì bảo vệ sự thật. Khi chính những người đầu đàn, những người được kỳ vọng gìn giữ chuẩn mực, lại là người phá vỡ nó, niềm tin bị tổn thương không chỉ ở một kỳ thi — mà ở cả một hệ giá trị mà bao thế hệ học sinh vẫn được dạy phải tin vào.
Nhìn ra thế giới: áp lực thi cử không của riêng Việt Nam
Nếu nhìn rộng ra, bệnh thành tích trong thi cử là một vấn nạn mang tính toàn cầu, đặc biệt nặng nề ở các nước Đông Á — nơi một kỳ thi có thể quyết định cả tương lai của một con người.
- Hàn Quốc: Kỳ thi đại học CSAT được xem là một trong những kỳ thi áp lực nhất thế giới, vì kết quả quyết định tới 60% cơ hội trúng tuyển. Đã từng có những vụ bê bối gian lận điểm số làm rúng động cả xã hội, và đáng buồn hơn, áp lực học tập được cho là một trong những nguyên nhân dẫn tới tỷ lệ tự tử ở tuổi vị thành niên cao đáng báo động tại nước này.
- Trung Quốc: Kỳ thi Cao Khảo mỗi năm thu hút hơn 10 triệu thí sinh, cạnh tranh khốc liệt đến mức chính quyền phải huy động cả máy quét kim loại, thiết bị phát hiện tín hiệu để chống gian lận. Gần đây, xu hướng dùng kính thông minh tích hợp AI để gian lận trong phòng thi cũng đang khiến ngành giáo dục nhiều nước châu Á, kể cả Đài Loan, phải đau đầu tìm cách đối phó.
- Mỹ: Ngay tại những nền giáo dục được xem là tiên tiến, vẫn từng xảy ra các đường dây chạy điểm, hối lộ huấn luyện viên thể thao để 'làm đẹp' hồ sơ, giúp con nhà giàu lọt vào các trường danh giá như Yale, Stanford — cho thấy gian lận thi cử không chỉ xuất phát từ học sinh, mà nhiều khi được 'bảo trợ' bởi chính phụ huynh và cả người trong ngành giáo dục.
Điều thú vị là văn hóa Á Đông từng rất đề cao sự trung thực trong khoa cử — có ý kiến cho rằng trong tiếng Hàn, Nhật hay Trung truyền thống thậm chí không có từ riêng để chỉ hành vi gian lận thi cử. Nhưng khi áp lực thành tích, áp lực xếp hạng ngày càng đè nặng lên vai học sinh và cả nhà trường, ranh giới đạo đức ấy dần bị bào mòn.
Gốc rễ: khi tấm bằng, con điểm trở thành cứu cánh
Ở Việt Nam, câu chuyện Tuyên Quang một lần nữa phơi bày một sự thật mà nhiều người trong ngành giáo dục đã cảnh báo từ lâu: khi thành tích thi cử gắn liền với 'thương hiệu' của một ngôi trường, sự nghiệp của một giáo viên, thậm chí là uy tín của cả một địa phương, thì cám dỗ can thiệp vào kết quả thi luôn rình rập. Trường chuyên muốn giữ danh tiếng 'lò' luyện học sinh giỏi, giáo viên muốn có thành tích để thăng tiến, phụ huynh muốn con có tấm vé vào đại học tốp đầu — tất cả cộng hưởng lại tạo thành một áp lực vô hình, đủ lớn để một số người sẵn sàng đánh đổi cả liêm chính nghề nghiệp.
Hậu quả của việc chạy theo thành tích không chỉ dừng lại ở những bản án tù hay vài dòng tin tức. Nó âm thầm bào mòn niềm tin của xã hội vào sự công bằng của giáo dục, tước đi cơ hội chính đáng của những học sinh học thật thi thật, và đau lòng hơn, nó dạy cho thế hệ trẻ một bài học sai lầm: rằng đôi khi, gian dối vẫn có thể mang lại kết quả tốt hơn nỗ lực chân chính.
Góc nhìn của mình
Thế hệ 8x/9x tụi mình lớn lên trong một thời mà kỳ thi đại học gần như là 'cánh cửa sinh tử' duy nhất để đổi đời. Mình vẫn nhớ cảm giác hồi hộp trước phòng thi, cái áp lực phải đậu bằng mọi giá để không phụ lòng cha mẹ. Chính vì từng trải qua áp lực ấy, mình càng hiểu vì sao đến giờ, sau bao nhiêu năm, câu chuyện gian lận thi cử vẫn cứ lặp đi lặp lại — không phải vì con người ngày nay xấu hơn ngày xưa, mà vì cái gốc rễ của vấn đề, áp lực thành tích, vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Điều đau lòng nhất trong câu chuyện Tuyên Quang, có lẽ không phải là những con số hay bản án sẽ được tuyên. Mà là một thế hệ học sinh, đáng lẽ được giữ lại ký ức đẹp nhất về tuổi 18 của mình, giờ lại phải mang theo một vết gợn không bao giờ gột sạch. Bạn nghĩ sao — liệu có công bằng không, khi những đứa trẻ vô tội cũng phải trả giá cho lỗi lầm của người lớn, những người vốn được tin tưởng nhất?
Nguồn tham khảo
Bài viết được mình tổng hợp và viết lại theo góc nhìn cá nhân, dựa trên các nguồn tin sau: Wikipedia tiếng Việt - Vụ gian lận thi cử tại Việt Nam 2026 (https://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BB%A5_gian_l%E1%BA%ADn_thi_c%E1%BB%AD_t%E1%BA%A1i_Vi%E1%BB%87t_Nam_2026), Báo Công an TP.HCM (https://baomoi.com/vu-gian-lan-thi-tot-nghiep-thpt-2026-o-tuyen-quang-da-khoi-to-19-bi-can-c55611704.epi), Tạp chí Luật sư Việt Nam - LSVN (https://lsvn.vn/gian-lan-thi-cu-ung-nhot-man-tinh-cua-giao-duc-tu-tuyen-quang-2026-ve-lai-cu-soc-2018-can-mot-cuoc-cach-mang-phap-ly-va-quan-tri-a175642.html), và các bài viết về áp lực thi cử ở Hàn Quốc, Trung Quốc trên Tuổi Trẻ, Dân Trí, và nzviet.com.
